Allergenenlijst voor de horeca: de 14 allergenen met hun wettelijke omschrijving

Elke horecazaak die onverpakte gerechten serveert, moet gasten kunnen vertellen welke van de veertien wettelijke allergenen erin zitten. Deze pagina is de naslag daarvoor: per allergeen de omschrijving zoals bijlage II van verordening 1169/2011 hem geeft, waar je het in je eigen keuken tegenkomt, en de uitzonderingen die de verordening zelf noemt.

Die uitzonderingen zijn het deel dat bijna nergens compleet staat en dat in de praktijk het meest scheelt: glucosestroop op basis van tarwe hoeft niet als gluten vermeld te worden, volledig geraffineerde soja-olie niet als soja, en sulfiet pas boven tien milligram per kilo.

De veertien allergenen, met omschrijving en uitzonderingen

De volgorde is die van bijlage II. Bij granen en noten volstaat "gluten" of "noten" niet: je noemt de soort. Bij sulfiet geldt een drempelwaarde. De keukenvoorbeelden zijn van ons en zijn geen limitatieve opsomming — ze staan er omdat het juist de verstopte gevallen zijn waar een lijst op stukloopt.

  1. 1

    Gluten🌾

    Glutenbevattende granen: tarwe (en tarwesoorten als spelt en khorasan), rogge, gerst, haver, en producten op basis daarvan.

    In de keuken: Bloem, brood, paneermeel en panko, pasta en couscous, bulgur, seitan, bier, veel sojasaus, bindmiddel in soep en jus, en de meeste koeken en desserts.

    Let op: Noem de graansoort, niet alleen "gluten": tarwe, rogge, gerst of haver.

    Uitgezonderd in bijlage II: glucosestroop op basis van tarwe, inclusief dextrose; maltodextrinen op basis van tarwe; glucosestroop op basis van gerst; granen gebruikt voor de vervaardiging van alcoholische distillaten, inclusief ethylalcohol uit landbouwproducten.

  2. 2

    Schaaldieren🦐

    Kreeftachtigen (schaaldieren) en producten op basis van schaaldieren.

    In de keuken: Garnalen, gamba’s, kreeft, krab, langoustines en rivierkreeft — en minder zichtbaar: kroepoek, garnalenpasta, bisque en veel Aziatische bouillons.

    Uitgezonderd in bijlage II: geen uitzonderingen.

  3. 3

    Eieren🥚

    Eieren en producten op basis van eieren.

    In de keuken: Mayonaise, aioli, hollandaise, meringue, pannenkoek- en cakebeslag, verse pasta, ijs, en ei als bindmiddel in burgers en gehaktballen.

    Uitgezonderd in bijlage II: geen uitzonderingen.

  4. 4

    Vis🐟

    Vis en producten op basis van vis.

    In de keuken: Naast vis zelf: ansjovis in dressings, vissaus, oestersaus, worcestershiresaus, tapenade en veel visfonds.

    Uitgezonderd in bijlage II: visgelatine gebruikt als drager voor vitamine- of carotenoïdenpreparaten; visgelatine of vislijm (isinglass) gebruikt als hulpstof bij het helderen van bier en wijn.

  5. 5

    Pinda's🥜

    Aardnoten (pinda’s) en producten op basis van aardnoten.

    In de keuken: Satésaus en pindakaas, veel Aziatische wokgerechten, pindaolie, en als topping in salades en desserts. Pinda is een peulvrucht, geen noot: wie noten uitzet, zet pinda niet automatisch uit.

    Uitgezonderd in bijlage II: geen uitzonderingen.

  6. 6

    Soja🫘

    Soja en producten op basis van soja.

    In de keuken: Sojasaus, tofu en tempeh, edamame, miso, sojalecithine in chocolade en brood, en veel vegetarische vleesvervangers.

    Uitgezonderd in bijlage II: volledig geraffineerde soja-olie en -vet; natuurlijke gemengde tocoferolen (E306), natuurlijk D-alfa-tocoferol, natuurlijk D-alfa-tocoferolacetaat en natuurlijk D-alfa-tocoferolsuccinaat van soja; fytosterolen en fytosterolesters afkomstig van plantaardige oliën van soja; plantenstanolester geproduceerd uit sterolen van plantaardige oliën van soja.

  7. 7

    Melk🥛

    Melk en producten op basis van melk, inclusief lactose.

    In de keuken: Boter, room, kaas, yoghurt, karnemelk in beslag, melkpoeder in brood, en boter waarin wordt afgebakken of geglaceerd. Ghee is boter en valt er dus onder.

    Let op: Lactosevrij is niet melkvrij: wie melkeiwit niet verdraagt, is met een lactosevrij product niet geholpen.

    Uitgezonderd in bijlage II: wei gebruikt voor de vervaardiging van alcoholische distillaten, inclusief ethylalcohol uit landbouwproducten; lactitol.

  8. 8

    Noten🌰

    Noten: amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamia- of queenslandnoten, en producten op basis daarvan.

    In de keuken: Pesto (pijnboom- of cashewnoten), notenolie in dressings, marsepein en amandelspijs, dukkah, notenkorstjes op vis en vlees, en veel glutenvrije bakmixen.

    Let op: Noem de notensoort. Pijnboom- en kokosnoot staan niet in bijlage II, amandel en cashew wel.

    Uitgezonderd in bijlage II: noten gebruikt voor de vervaardiging van alcoholische distillaten, inclusief ethylalcohol uit landbouwproducten.

  9. 9

    Selderij🥬

    Selderij en producten op basis van selderij.

    In de keuken: Knolselderij en bleekselderij, maar vooral verstopt: bouillonblokjes en -poeders, soepbasis, kruidenmix, ketjap, gehaktkruiden en veel kant-en-klare jus.

    Uitgezonderd in bijlage II: geen uitzonderingen.

  10. 10

    Mosterd🟡

    Mosterd en producten op basis van mosterd.

    In de keuken: Mosterd zelf, vinaigrettes en mayonaises, piccalilly, curry- en kerriepoeder, marinades, worst en veel kruidenmengsels.

    Uitgezonderd in bijlage II: geen uitzonderingen.

  11. 11

    Sesamzaad⚪

    Sesamzaad en producten op basis van sesamzaad.

    In de keuken: Tahin en hummus, halva, dukkah en za’atar, sesamolie, en sesam op broodjes en burgerbuns.

    Uitgezonderd in bijlage II: geen uitzonderingen.

  12. 12

    Sulfiet🍷

    Zwaveldioxide en sulfieten in concentraties van meer dan 10 mg per kilo of 10 mg per liter, uitgedrukt als totaal SO₂.

    In de keuken: Wijn en bier, gedroogde vruchten en abrikozen, voorgesneden of geschilde aardappel, azijn, citroensap uit een flesje, en veel gedroogde specerijen.

    Let op: Dit is het enige allergeen met een drempelwaarde: pas boven 10 mg/kg of 10 mg/l geldt de plicht.

    Uitgezonderd in bijlage II: geen uitzonderingen.

  13. 13

    Lupine🌱

    Lupine en producten op basis van lupine.

    In de keuken: Lupinemeel in brood en glutenvrij bakwerk, lupinekoffie, en sommige vleesvervangers. Kruisreactie met pinda komt voor.

    Uitgezonderd in bijlage II: geen uitzonderingen.

  14. 14

    Weekdieren🐚

    Weekdieren en producten op basis van weekdieren.

    In de keuken: Mosselen, oesters, kokkels, sint-jakobsschelpen, slakken, calamaris, octopus en oestersaus.

    Uitgezonderd in bijlage II: geen uitzonderingen.

Verordening (EU) 1169/2011 — bijlage II is de bron van deze veertien

Bevat, kan sporen bevatten, niet geregistreerd

Een allergenenlijst met alleen kruisjes en lege vakjes is dubbelzinnig: een leeg vakje kan "zit er niet in" betekenen of "nog niet nagekeken". Houd daarom drie standen aan, en spreek in je zaak af dat ze precies dit betekenen.

Bevat
Het allergeen zit in het gerecht zoals de keuken het maakt: als ingrediënt, in een saus, in een marinade of in de bereiding. Dit is de enige stand waarmee je een gast met een allergie mag laten kiezen.
Kan sporen bevatten
Het allergeen hoort niet in het recept, maar je kunt niet uitsluiten dat het erin komt — dezelfde frituur, dezelfde snijplank, bloem in de lucht. Op de kaart staat dit als sterretje. Het is een waarschuwing, geen ingrediënt.
Niet geregistreerd
Er is niets vastgelegd. Dat is niet hetzelfde als "zit er niet in": het betekent dat het gerecht op dit punt nog niet is nagelopen. Laat geen gerecht in deze stand staan op een kaart die je ophangt.

Wat je over kruisbesmetting kunt opschrijven

Kruisbesmetting is geen ingrediënt en hoort dus niet als "bevat" op je lijst. Wat je wel kunt doen: opschrijven wat je over je eigen keuken weet. Hieronder vier formuleringen per situatie. Ze mogen letterlijk worden overgenomen; daarvoor staan ze er.

Wat je beter niet opschrijft: "allergenenvrij" of "glutenvrij bereid" in een keuken waar wél met dat allergeen wordt gewerkt. Dat is een belofte die je op een drukke vrijdag niet kunt nakomen.

Eén keuken, geen aparte werkplek per allergeen
Wij bereiden alle gerechten in één keuken. Sporen van de veertien wettelijke allergenen zijn daarom nooit volledig uit te sluiten. Vraag ons naar een gerecht; wij vertellen u precies wat erin zit.

Zegt wat waar is zonder te beloven dat een gerecht vrij is van iets. "Allergenenvrij" kun je in zo’n keuken niet waarmaken.

Eén frituur voor alles
In onze frituur worden ook producten met gluten en vis gefrituurd. Gefrituurde gerechten kunnen daarom sporen daarvan bevatten.

Frituurvet is de meest gemiste besmettingsroute; noem de allergenen die er echt door je vet gaan.

Aparte werkwijze mogelijk op aanvraag
Meld uw allergie bij het bestellen. Wij bespreken dan met de keuken wat mogelijk is; bij sommige gerechten kunnen wij apart bereiden, bij andere niet.

Belooft geen uitkomst, maar wel een gesprek — en dat is wat je kunt nakomen tijdens een volle zaak.

Waar het bij een controle op vastloopt

In Nederland houdt de NVWA toezicht op de informatieplicht uit verordening 1169/2011 en het Warenwetbesluit informatie levensmiddelen; in België doet het FAVV dat, op basis van het KB van 17 juli 2014. Wat een inspecteur wil kunnen vaststellen, is steeds hetzelfde: is de informatie er, klopt ze, en kan een gast eraan komen. Dit zijn de punten waarop het in de praktijk misgaat.

  • Per gerecht, niet per ingrediëntEen map met leveranciersetiketten is geen allergenenoverzicht. De vraag is welke allergenen in gerecht X zitten, niet in welke zak bloem.
  • Schriftelijk aanwezig in de zaakMondeling informeren mag, maar alleen als de gegevens schriftelijk in de zaak liggen. Een lijst die in het hoofd van de kok zit, telt niet.
  • Zichtbaar dat de gast het kan vragenEén regel op de menukaart of een bordje bij de ingang. Zonder die verwijzing weet je gast niet dat de informatie bestaat.
  • Actueel: het klopt met wat de keuken vandaag maaktEen gewijzigde saus, een nieuwe leverancier, een seizoensgerecht erbij. Een geprinte kaart van vorig seizoen is erger dan geen kaart, want hij wordt wél geloofd.
  • De bediening weet waar het ligtHet overzicht moet vindbaar zijn tijdens de dienst, niet in een la in het kantoor. Spreek één plek af en wijs nieuwe medewerkers erop.
  • Granen en noten uitgesplitstBij glutenbevattende granen en bij noten wil de vermelding de soort noemen: tarwe of rogge, amandel of cashew.
De uitleg van de NVWA over allergenen bij onverpakte levensmiddelen

Van je eigen menukaart naar deze lijst

Deze naslag vertelt je wat er in een lijst hoort; hij vult hem niet voor je in. Dat kun je met een spreadsheet doen, met de gratis invulhulp van Stichting Horeca Onderwijs, of met ons: je fotografeert of uploadt de menukaart die je al hebt, de gerechten worden eruit gelezen en per gerecht wordt een voorstel gedaan voor de veertien allergenen.

Daarna is het jouw werk. Je loopt de voorstellen na met je recepten en de informatie van je leveranciers, en je zet aan of uit wat niet klopt. Wat de AI voorstelt komt uit de tekst van je kaart, en een kaart noemt lang niet elke saus of marinade. Het resultaat download je als PDF; met een abonnement staat dezelfde informatie online achter een QR-code, in twintig talen.

De PDF-allergenenkaart kost €9,99 excl. btw, eenmalig, voor 1 menukaart. Het jaarabonnement kost €49 per jaar, het maandabonnement €7,99 per maand (maandelijks opzegbaar), excl. btw; beide voegen het online gastenmenu met QR-code, de twintig talen en het gastfilter toe, voor 5 menukaarten. Aanpassen en opnieuw downloaden zit er in alle gevallen bij.

Vragen over de allergenenlijst

Moet de allergenenlijst op mijn menukaart staan?

Nee. Voor onverpakte gerechten mag de informatie ook apart beschikbaar zijn, bijvoorbeeld als overzicht bij de bar of via een QR-code. Voorwaarde is dat de gegevens schriftelijk aanwezig zijn en dat je gast ziet dat hij ernaar kan vragen.

Welke noten staan in de wettelijke lijst en welke niet?

In bijlage II staan amandel, hazelnoot, walnoot, cashewnoot, pecannoot, paranoot, pistachenoot en macadamia- of queenslandnoot. Pijnboomnoot en kokosnoot staan er niet in; pinda is een peulvrucht en staat als eigen allergeen in de lijst. Noem bij een vermelding altijd de soort.

Geldt de plicht ook voor sulfiet in wijn of gedroogd fruit?

Ja, zodra het gehalte hoger is dan tien milligram per kilo of per liter, uitgedrukt als totaal zwaveldioxide. Dat is de enige drempelwaarde in de lijst; de andere dertien kennen die niet.

Hoe vaak moet ik mijn allergenenlijst bijwerken?

Zodra een recept, een ingrediënt of een leverancier verandert. Pas het betreffende gerecht aan en vervang ook het eerder geprinte exemplaar; dat verandert niet vanzelf mee.

Alle veelgestelde vragen

Wil je deze veertien niet met de hand per gerecht aflopen? Begin met de menukaart die je al hebt.

Probeer gratis

Liever eerst rondkijken? Bekijk het interactieve voorbeeld op de homepage of wat het kost.